Tükenmişlik sendromu; uzun vadeli stres, hayatımız boyunca aldığımız sorumluluklar ve değişen duygu durumlarımızın sonucunda ortaya çıkan psikolojik bir durumdur. Özellikle meslek hayatı, akademik olarak yaşadığımız çevre baskısı ve kaygılar insanların tükenmiş hissetmelerine sebep olur. Bu sendrom çoğunlukla yavaş yavaş kendini gösterir ve belirtileri zamanla ortaya çıkar.
En yaygın belirtilerinden biri duygusal bitkinliktir. Birey kendisini gün içinde sürekli yorgun, rutin işlerinde isteksiz ve enerjisiz hisseder. Tükenmiş olan bireylerde güne başlamak oldukça zorlaşır, rutin aktiviteler eskiden vermiş oldukları hevesi vermemeye başlar ve anlamlı gelmemeye başlar. Bunun sonucunda motivasyon kaybı görülür; birey kendine koyduğu hedeflerden ve hayallerinden vazgeçmeye başlar ve başarıya olan isteklerini yitirir.
Bir diğer önemli belirti ise tükenmiş bireyin duyarsızlaşmasıdır. Kişi tüm çevresine karşı bir duvar örebilir ve mesafeli davranmaya başlayabilir. Empati kurmak epeyce zorlaşır ve çevresiyle olan ilişkileri sarsılmaya başlar. En çok da iş veya okul ortamı gibi daha kurumsal yerlerde insanlara “bir yük” gibi bakma eğilimi geliştirebilirler.
Tükenmişlik sendromunda psikolojik belirtiler olduğu gibi bilişsel belirtileri de vardır. Konsantre olmada zorlanmak, unutkanlık ve karar mekanizmasını kullanmada güçlük çekme durumu sıklıkla yaşanır. Birey bu durumda” ben yetemiyorum” hissine kolaylıkla kapılabilir ve kendini başarısız bir birey olarak adlandırır. Bu durum kişide ciddi bir özgüven eksikliğine yol açabilir.
Ek olarak duygudurum değişiklikleri önemli bir göstergedir. Olması gerekenden daha fazla sinirlilik hali, sabırsızlık, karamsarlık, yabancılaşma hissi ve zaman zaman umutsuzluk hissinde artış görülebilir. Rutin hayatta yaşanan en ufak olaylar bile çok yoğun ve aşırı bir tepki olarak dışarıya yansıyabilir. Sosyal hayattan kendini soyutlama ve yalnız kalma isteği de tükenmiş bireylerde sıklıkla görülebilecek özelliklerdir.
Erkenden fark ettiğimiz tükenmişlik sendromu belirtileri, hayat tarzımızda yapılabilecek olan değişiklikler ve bir uzman desteğiyle kontrol altında tutulabilir. Bu sebeple bireyin kendini gözlemlemesi ve çevreden gelen sinyalleri ciddiye alması büyük önem taşır.
Tükenmişlik Sendromu Fiziksel Belirtileri
Tükenmişlik sendromu genellikle psikolojik bir durum olarak algılansa da bedende bıraktığı fiziksel belirtileri de oldukça göz önündedir. Uzun dönemli stres ve duygusal yıpranma, vücudun bu duruma olan tepkisini sürekli aktif halde tutar ve devamında fiziksel belirtileri oluşturur.
En sık fiziksel belirti olarak kronik yorgunluk öne çıkar. Birey uykusunu almasına rağmen yeterince uyuduğunu ve dinlendiğini hissetmez. Enerjisi gün boyunca düşük olarak devam eder ve rutin işlerinde bile artık zorlanmaya başlar. Bununla beraber uyku problemleri de gelir; uykuya dalmakta zorluk, sık uykudan uyanma ve sabah uyanamama gibi durumlar yaşanabilir.
Bu sendromda baş ağrısı ve kas gerginliği yaşanma olasılığı yüksektir. Özellikle boyun, omuz ve sırt bölgesi ağrılarına dönüşebilir. Aynı zamanda mide ağrısı, şişkinlik, mide yanması gibi sindirim problemleri de ortaya çıkabilir.
Bağışıklığımız bu süreçte çok etkilenir. Sık olarak hasta olma, soğuk algınlığına yatkınlık ve iyileşmenin güçlüğü bedensel süreçlerde yer alır. Vücut stres altındayken beden kendini korumakta güçlük çeker.
Kalp çarpıntısı, nefes darlığı ve terleme gibi fizyolojik stres tepkileri ortaya çıkabilir. Bazen bireylerin iştahında kayıp veya artış yaşanırken, kilo değişimleri ortaya çıkar. Cilt problemleri, saç dökülmesi ve hormonel bozukluklar da belirtiler arasında sayılabilir.
Bu belirtiler sıklıkla diğer hastalıkların belirtileriyle karıştırılabilir. Bundan dolayı eğer belirtiler uzun süre devam ediyorsa bu süreçte hem fiziksel hem psikolojik değerlendirme yapmak önemlidir. Vücudun verdiği bu tepkiler, dinlenme ve desteğe olan ihtiyacın en belirgin sinyalleridir.
