Özgüven eksikliği, insanın kendiyle ilgili sürekli bir “acaba yeterli miyim?” hissi taşımasıdır. Özgüven eksikliği yaşayan biri, çoğu zaman yapabileceklerini bile küçümser, hata yapmaktan çekinir ve başkalarının ne düşüneceğini fazlasıyla önemser. Bu durum bazen dışarıdan fark edilmese bile kişinin içinde sürekli bir gerilim ve geri durma hali yaratır.
Özgüven eksikliği, genellikle tek bir nedenden değil, zaman içinde biriken deneyimlerden beslenir. Özgüven eksikliği yaşayan insanlar geçmişte çok eleştirilmiş, yeterince takdir edilmemiş ya da başarısız olduklarında destek görmek yerine yargılanmış olabilir. Zamanla bu deneyimler, kişinin kendi iç sesi hâline gelir ve kişi fark etmeden kendine karşı sert, sabırsız ve adaletsiz davranmaya başlar.
Özgüven Eksikliği Nedir?
Özgüven eksikliği, en basit tabiriyle kişinin kendi iç dünyasında kendine verdiği “notun” düşük olmasıdır. Bu durum, bireyin sahip olduğu potansiyel ile bu potansiyeli kullanma cesareti arasındaki boşlukta saklıdır. Özgüveni düşük olan kişiler, genellikle kendilerini başkalarıyla kıyaslarken diğerlerinin sadece “vitrinini” görür, kendi içsel karmaşalarını ise tek gerçeklik sanırlar.
Bu bir kişilik özelliği değil, bir duygusal yönetim meselesidir. Kendine güven duymayan bir birey, aslında dış dünyadan çok kendi zihnindeki “yargıçla” savaş halindedir.
Özgüven Eksikliğinin Belirtileri Nelerdir?
Özgüven eksikliği hem duygusal hem davranışsal hem de bilişsel belirtilerle kendini gösterebilir:
Düşünsel belirtiler
- Sürekli kendini eleştirme
- Başarıları küçümseme
- “Herkes benden daha iyi” düşüncesi
- Hata yapmayı felaket gibi algılama
Duygusal belirtiler
- Yoğun yetersizlik hissi
- Sosyal ortamlarda aşırı kaygı
- Eleştiriye karşı aşırı hassasiyet
- Sık utanma ve mahcup olma
Davranışsal belirtiler
- Yeni şeyler denemekten kaçınma
- Kalabalıkta konuşmaktan çekinme
- Karar vermekte zorlanma
- Sürekli onay arama
- Haklarını savunamama
Bu belirtiler zamanla kişinin yaşam alanını daraltabilir ve potansiyelini kullanmasını engelleyebilir.
Özgüven Eksikliği Nasıl Giderilir?
Özgüven eksikliği değiştirilebilir bir durumdur. Küçük ama düzenli adımlar büyük fark yaratır. Bu yolda atabileceğiniz en etkili adımlar şunlardır:
- İç konuşmanı fark et: Kendinle nasıl konuştuğunu gözlemle. “Yapamam” dediğin anları yakala ve bunu daha gerçekçi bir cümleyle değiştir: “Zorlanabilirim ama öğrenebilirim.”
- Kanıt topla: Zihin olumsuza odaklanır. Buna karşılık bilinçli şekilde başarılarını yaz. Küçük şeyler bile dahil: bir işi bitirmek, birine yardım etmek, zor bir günü atlatmak.
- Küçük riskler al: Özgüven, düşünerek değil deneyimleyerek gelişir. Toplantıda bir kez söz almak, yeni bir ortama kısa süreli girmek gibi minik adımlar zamanla büyür.
- Kendinle karşılaştır, başkalarıyla değil: Başkalarıyla kıyas özgüveni zedeler. Dününle bugünü kıyaslamak ise gelişimi gösterir.
- Hata yapma algını değiştir: Hata yapmak yetersizlik değil, öğrenme göstergesidir. Özgüveni yüksek kişiler hatasız değil; hatadan sonra devam eden kişilerdir.
- Beden dilini kullan: Dik durmak, göz teması kurmak, net bir ses tonu kullanmak beyne “güvendeyim” mesajı gönderir. Davranış değişimi duygu durumunu da etkiler.
- Gerekirse profesyonel destek al: Özgüven eksikliği yoğun kaygı, sosyal fobi ya da depresyonla birlikteyse bir psikologla çalışmak süreci hızlandırır ve kök nedenleri ele almayı sağlar. BK Psikoloji, danışanlarının özgüvenlerini geliştirmelerine, kendilik algılarını güçlendirmelerine ve potansiyellerini daha net fark etmelerine destek sağlayan profesyonel psikolojik danışmanlık hizmetleri sunar.
